کارگاه تخصصی «عصر کربن و الزامات جدید تجارت فولاد با اروپا» با محوریت بررسی سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM)، روز یکشنبه ۱۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵، به همت مرکز آموزش علمی‌کاربردی شرکت مجتمع جهان فولاد غرب برگزار شد.
این کارگاه تخصصی با تدریس دکتر زهرا ویسی، سرپرست محیط‌زیست شرکت ذوب‌آهن بیستون از مجموعه گروه صنعتی شُکری و متخصص حوزه محیط‌زیست، با هدف تبیین الزامات نوین کربنی و بررسی تأثیر آن‌ها بر فرایندهای تولید و تجارت محصولات فولادی برگزار شد.
این دوره با حضور جمعی از کارکنان گروه صنعتی شُکری و مشارکت آنلاین مدیران، کارشناسان و متخصصان حوزه صنعت و دانشگاه از طریق بستر اسکای‌روم همراه بود. دکتر امیری‌نژاد، مدیر ارتباط با صنعت دانشگاه رازی، دکتر پهنانه و دکتر مجتهدی از دانشگاه رازی، دکتر عباسی از دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل و مهندس مقدم، دبیر انجمن مواد و متالورژی کشور، از جمله حاضران در بخش آنلاین این کارگاه بودند. همچنین پخش زنده این رویداد از طریق صفحه رسمی اینستاگرام شرکت جهان فولاد غرب در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.
شناخت مبانی علمی و استانداردهای بین‌المللی انتشار کربن
در بخش نخست این کارگاه، مبانی علمی تغییرات اقلیمی، انواع گازهای گلخانه‌ای، منابع انتشار و پتانسیل گرمایش جهانی (GWP) تشریح شد. همچنین مفهوم ردپای کربن، ضرورت اندازه‌گیری انتشار گازهای گلخانه‌ای و روش‌های محاسبه آن مورد بررسی قرار گرفت.
در ادامه، استانداردها و چارچوب‌های بین‌المللی مرتبط با اندازه‌گیری، ارزیابی و گزارش‌دهی انتشار گازهای گلخانه‌ای، شامل استانداردهای ISO 14064، ISO 14067، ISO 14040 و ISO 14044 و همچنین پروتکل گازهای گلخانه‌ای (GHG Protocol) معرفی شد.
یکی دیگر از محورهای آموزشی، تشریح محدوده‌های انتشار گازهای گلخانه‌ای در سازمان‌ها و صنایع بود. در این بخش، انتشار مستقیم (Scope 1)، انتشار غیرمستقیم ناشی از انرژی خریداری‌شده (Scope 2) و سایر انتشارهای غیرمستقیم در زنجیره ارزش (Scope 3) و منابع مرتبط با هر یک تبیین شد.
CBAM؛ الزامات جدید تجارت فولاد در بازار اروپا
بخش دیگری از این کارگاه به بررسی سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM)، قوانین و الزامات اجرایی آن و آخرین تحولات مقررات این سازوکار اختصاص داشت.
در این بخش، الزامات مرحله قطعی اجرای CBAM، تفاوت روش محاسبه انتشار کربن در چارچوب این سازوکار با روش محاسبه ردپای کربن محصولات و همچنین نحوه محاسبه هزینه‌های کربنی و عوامل مؤثر بر هزینه گواهی‌های CBAM تشریح شد.
تأثیر اجرای این مقررات بر صادرات محصولات فولادی، هزینه‌های تولید و رقابت‌پذیری صنایع، از دیگر موضوعات مورد بحث بود. همچنین ساختار نهادی و اجرایی اتحادیه اروپا در زمینه CBAM و وظایف نهادهای سیاست‌گذار، اجرایی، نظارتی، گمرکی و اعتباربخشی مرتبط با آن مورد بررسی قرار گرفت.
بررسی ردپای کربن در زنجیره تولید فولاد
با توجه به اهمیت صنعت فولاد در مواجهه با مقررات جدید کربنی، بخش قابل‌توجهی از مباحث کارگاه به شناسایی منابع انتشار مستقیم و غیرمستقیم گازهای گلخانه‌ای در خطوط تولید فولاد اختصاص یافت.
در این بخش، فرایند ارزیابی و محاسبه انتشار کربن در مراحل مختلف زنجیره تولید، از تأمین مواد اولیه و احیای مستقیم تا فولادسازی، ریخته‌گری و نورد تشریح شد. همچنین ارتباط الزامات CBAM با زنجیره تولید و تجارت محصولات فولادی و ضرورت پایش و ثبت دقیق میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای مورد تأکید قرار گرفت.
از دیگر مباحث مطرح‌شده، شناسایی واحدهای سازمانی درگیر در اجرای الزامات کربنی و تبیین مسئولیت‌های بخش‌های محیط‌زیست، تولید، انرژی، آزمایشگاه، مالی، بازرگانی و زنجیره تأمین بود؛ موضوعی که بر ضرورت هماهنگی میان واحدهای مختلف صنعتی برای دستیابی به اطلاعات دقیق و قابل‌راستی‌آزمایی تأکید دارد.
راهکارهای کاهش انتشار کربن و حرکت به سوی فولاد سبز
در ادامه، آینده صنعت فولاد در مسیر گذار به اقتصاد کم‌کربن و تحولات فناوری‌های تولید فولاد سبز بررسی شد. بهینه‌سازی مصرف انرژی، بازیافت حرارت، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تولید کم‌کربن، از جمله راهکارهای مطرح‌شده برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در صنایع فولادی و سایر بخش‌های صنعتی بود.
همچنین الزامات پایش، گزارش‌دهی و راستی‌آزمایی انتشار گازهای گلخانه‌ای (MRV) و ضرورت ایجاد سازوکارهای منسجم برای ثبت، مستندسازی و ارزیابی داده‌های زیست‌محیطی در مجموعه‌های صنعتی تشریح شد.تمرین عملی محاسبه ردپای کربن
یکی از بخش‌های کاربردی این دوره، اجرای تمرین‌های عملی در زمینه محاسبه ردپای کربن بود. در این بخش، شرکت‌کنندگان با روش‌های ارزیابی انتشار کربن در فرایندهای صنعتی و مراحل مختلف تولید فولاد آشنا شدند.
همچنین محاسبه ردپای کربن فردی بر اساس چهار عامل حمل‌ونقل، مواد غذایی، مصرف برق و مصرف گاز انجام شد تا سهم هر یک از این عوامل در انتشار گازهای گلخانه‌ای و اهمیت اصلاح الگوهای مصرف برای کاهش آثار زیست‌محیطی مورد بررسی قرار گیرد.
برگزاری این کارگاه تخصصی در راستای ارتقای دانش فنی و تخصصی نیروی انسانی، آشنایی با تحولات مقررات زیست‌محیطی و تجاری بین‌المللی و افزایش آمادگی مجموعه‌های صنعتی برای مواجهه با الزامات جدید کربنی صورت گرفت؛ الزاماتی که با توجه به تحولات تجارت جهانی و اجرای سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا، نقش مؤثری در آینده صادرات، رقابت‌پذیری و توسعه پایدار صنعت فولاد ایفا خواهند کرد.
